Türkçede sıkça kullanılan ve anlam derinliği olan kelimelerden biri olan “mütevazı” sözcüğünün doğru yazılışı ve anlamı, pek çok kişi tarafından merak edilmektedir. Bu kelime, Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından belirlenen kurallara göre “mütevazı” şeklinde yazılır ve genellikle alçakgönüllü, gösterişsiz, sade anlamlarına gelir. Dilimizin zenginliğini yansıtan bu kelimeyi doğru kullanmak, hem yazılı hem de sözlü iletişimde büyük önem taşır.
- Doğru Yazım: Kelimenin doğru yazılışı her zaman “mütevazı” şeklindedir.
- Anlamı: Başlıca anlamları alçakgönüllü, gösterişsiz ve sade olmaktır.
- Kökeni: Arapça kökenli bir kelimedir.
- Sık Yapılan Hata: “Mütevası” veya “mütevazi” gibi yanlış yazımlar sıkça görülür.
- Eş Anlamlıları: Alçakgönüllü, gösterişsiz, sade.
“Mütevazı” Kelimesinin Doğru Yazılışı Nasıldır?
Türkçede bazı kelimelerin yazımı, telaffuz benzerlikleri veya farklı dillerden geçişler nedeniyle karıştırılabilir. “Mütevazı” kelimesi de bu kategoriye giren sözcüklerden biridir. Pek çok kişi bu kelimeyi “mütevası” veya “mütevazi” şeklinde yanlış yazma eğilimindedir. Ancak TDK’ya göre kelimenin tek doğru yazılışı, “mütevazı” şeklindedir.
Bu kelimenin yazımında dikkat edilmesi gereken temel nokta, sondaki sesli harfin ‘ı’ olması ve ortadaki sessiz harfin ‘z’ olmasıdır. Dilimizde ünsüz uyumu gibi kurallar olsa da, alıntı kelimelerde bu tür istisnalar görülebilir. Bu nedenle “mütevazı nasıl yazılır” sorusunun cevabı nettir: “mütevazı”.
Neden “Mütevası” Değil de “Mütevazı”?
Bu karışıklığın ana nedeni, kelimenin Arapça kökenli oluşu ve Türkçeye geçerken telaffuzda meydana gelen bazı değişikliklerdir. Arapça’da “tevazu” (تَوَاضُع) kökünden gelen bu kelime, Türkçede zamanla “mütevazı” halini almıştır. Özellikle ‘z’ ve ‘s’ harflerinin birbirine yakın telaffuz edilebilmesi, yazım yanlışlarına yol açabilmektedir. Bu yüzden “mütevazı” kelimesi Türk Dil Kurumu tarafından bu şekilde standartlaştırılmıştır.
Mütevazı Ne Demek? Kelimenin Anlam Derinliği
“Mütevazı” kelimesi, yalnızca bir yazım kuralı meselesi değil, aynı zamanda taşıdığı anlam itibarıyla da dilimizde önemli bir yere sahiptir. Bu kelime, birçok farklı bağlamda kullanılarak zengin bir anlam yelpazesi sunar.
📚 Bu konuyu da inceleyin: “Herkes” mi “Her kes” mi Doğru? TDK’ya Göre Yazılışı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre “mütevazı” kelimesinin anlamları şunlardır:
📚 Benzer kelime: “Yanlış” mı “Yalnış” mı? Hangisi Doğru Yazım?
- 1. Alçak gönüllü: Kendini başkalarından üstün görmeyen, gösterişsiz. (Örnek: “Oldukça mütevazı bir kişiliği vardı.”)
- 2. Gösterişsiz, sade: Gösterişten uzak, süssüz, yalın. (Örnek: “Mütevazı bir yaşam tarzı benimsemişti.”)
- 3. Az, sınırlı, ortalama: Miktar veya nitelik olarak beklentilerin altında veya dengeli olan. (Örnek: “Mütevazı bir gelirle geçiniyordu.”)
Görüldüğü üzere, “mütevazı” kelimesi sadece bir karakter özelliğini değil, aynı zamanda bir yaşam tarzını veya bir durumun niteliğini de ifade edebilir. “Mütevazı kelime anlamı nedir” sorusunun cevabı, bağlama göre şekillenen bu çok yönlü anlamları içerir.
“Mütevazı” kelimesi, Arapça kökenli bir sözcüktür. Arapça “tevazu” (تَوَاضُع) kelimesinden türemiştir. “Tevazu”, alçakgönüllülük, kendini küçük görme, gurur duymama anlamlarına gelir. Arapça’daki “vaza’a” (وَضَعَ) fiilinden türeyen “tevazu”, Türkçe’ye “mütevazı” şeklinde geçmiştir. Bu durum, kelimenin alçakgönüllülük ve gösterişsizlik anlamlarını taşımasının tarihsel nedenini açıklar.
Eş ve Zıt Anlamlarıyla “Mütevazı”
Bir kelimenin anlamını tam olarak kavramak için eş ve zıt anlamlılarını bilmek oldukça faydalıdır. “Mütevazı” kelimesi de hem eş hem de zıt anlamlılarıyla daha iyi anlaşılabilir.
- Alçakgönüllü: Kendini başkalarından üstün görmeyen, gösterişsiz.
- Sade: Gösterişten uzak, süssüz, yalın.
- Gösterişsiz: Dikkat çekmeyen, abartısız.
- Kanaatkâr: Elindekilerle yetinen, azla yetinen.
- Ölçülü: Her konuda aşırıya kaçmayan, dengeli.
Bu eş anlamlı kelimeler, “mütevazı” kelimesinin farklı nüanslarını ortaya koyar ve cümle içinde “mütevazı eş anlamlısı” olarak kullanılabilirler.
- Kibirli: Kendini beğenmiş, gururlu, böbürlenen.
- Mağrur: Kendini beğenmiş, gururlu, kibirli.
- Gururlu: Onurlu, kibirli, kendine aşırı güvenen.
- Gösterişli: Göz alıcı, dikkat çekici, şatafatlı.
- Abartılı: Gerçeği aşan, aşırıya kaçan.
Zıt anlamlı kelimeler, “mütevazı” kelimesinin karşıt özelliklerini vurgulayarak, anlam çerçevesini daha da netleştirir.
Farklı Bağlamlarda “Mütevazı” Kelimesinin Kullanımı
“Mütevazı” kelimesi, günlük konuşmalardan edebi eserlere, resmi yazışmalardan bilimsel makalelere kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir. İşte “mütevazı” kelimesinin farklı bağlamlarda kullanımına dair örnekler:
- “Yeni müdürümüz, yüksek konumuna rağmen mütevazı tavırlarıyla herkesin takdirini kazandı.” (Kişilik özelliği)
- “Sanatçı, ödül töreninde giydiği mütevazı elbisesiyle dikkatleri üzerine çekti.” (Nesne niteliği)
- “Küçük bir sahil kasabasında mütevazı bir hayat sürüyordu, lüksten uzaktı.” (Yaşam tarzı)
- “Şirket, bu yıl mütevazı bir büyüme gösterse de, geleceğe umutla bakıyordu.” (Miktar/Oran)
- “Yazarın son romanı, mütevazı diliyle okuyucuyu derinden etkiledi.” (Edebi üslup)
Bu örnekler, kelimenin ne kadar geniş bir yelpazede kullanılabileceğini açıkça göstermektedir. “Mütevazı” kelimesi, hem somut hem de soyut kavramları niteleyebilir.
📚 Dil bilgisi rehberi: “Saat Kaç?” Nasıl Yazılır? Saatlerin Yazımında Dikkat Edilmesi Gerekenler
| Kullanım Alanı | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Kişilik Özelliği | Alçakgönüllü, gurursuz karakter. | “Mütevazı bir insan olmak, erdemdir.” |
| Yaşam Tarzı | Gösterişsiz, sade bir hayat sürmek. | “Şehrin gürültüsünden uzak, mütevazı bir kulübede yaşıyor.” |
| Miktar/Büyüklük | Az, sınırlı, ortalama düzeyde. | “Mütevazı bir bütçeyle harika bir etkinlik düzenlediler.” |
| Eser/Ürün Nitelikleri | Sade, abartısız, yalın. | “Mütevazı ama etkileyici bir mimariye sahipti.” |
Sık Karşılaşılan Yazım Hataları ve Benzer Kelimeler
“Mütevazı” kelimesinin yazımında sıkça yapılan hatalar, genellikle kelimenin telaffuzuyla ilgili yanlış algılardan kaynaklanır. Özellikle ‘z’ ve ‘ı’ harflerinin yerine ‘s’ ve ‘i’ harflerinin kullanılması yaygındır.
Örneğin, “mütevası” şeklinde bir yazım yanlıştır. Doğrusu ‘z’ harfi ile “mütevazı” olmalıdır. Benzer şekilde, kelime sonundaki ‘ı’ harfinin ‘i’ olarak yazılması da sıkça karşılaşılan bir hatadır. Yani, “mütevazi” yazımı da yanlıştır; doğrusu ‘ı’ harfi ile “mütevazı” olmalıdır. Bu tür hatalar, “mütevazı kelimesinin doğru yazılışı” arayışlarının temel nedenidir.
Benzer Yazım Sorunu Yaşanan Diğer Kelimeler
Türkçede “mütevazı” gibi Arapça veya Farsça kökenli olup yazımı karıştırılabilen başka kelimeler de mevcuttur. Örneğin; “entegre” yerine “entegre”, “laboratuvar” yerine “laboratuar” gibi yanlış kullanımlar da benzer yazım sorunlarıdır. Her zaman TDK yazım kılavuzuna başvurmak, bu tür hatalardan kaçınmanın en güvenli yoludur.
Doğru Kullanım İçin İpuçları ve Öneriler
“Mütevazı” kelimesini günlük konuşmalarınızda ve yazışmalarınızda doğru ve etkili bir şekilde kullanmak, dil becerilerinizi geliştirmenin önemli bir parçasıdır. İşte size birkaç ipucu:
- Anlamı İçselleştirin: Kelimenin sadece alçakgönüllülük değil, aynı zamanda gösterişsizlik ve sadelik anlamlarını da taşıdığını unutmayın. Bu, farklı bağlamlarda doğru kullanımı kolaylaştırır.
- Yazımına Dikkat Edin: Her zaman ‘z’ ve ‘ı’ harfleriyle “mütevazı” olarak yazmaya özen gösterin. Şüpheye düştüğünüzde bir sözlüğe başvurun.
- Eş Anlamlılarıyla Deneyin: Cümle içinde “alçakgönüllü”, “sade” gibi eş anlamlılarını kullanarak kelime dağarcığınızı zenginleştirin ve anlam nüanslarını pekiştirin.
- Okuyun ve Gözlemleyin: Edebi metinlerde veya güvenilir kaynaklarda “mütevazı” kelimesinin nasıl kullanıldığını gözlemlemek, doğru kullanım kalıplarını öğrenmenize yardımcı olur.
“Ne Demek – Türkçe Sözlük ve Dil Bilgisi Platformu” olarak amacımız, kelimelerin doğru yazılışlarını ve anlamlarını kolayca öğrenmenizi sağlamaktır. “Mütevazı” kelimesi gibi dilimizin inceliklerini keşfetmeye devam edin!
